Nepnieuws en desinformatie: een filosofisch probleem?

Ruim gelegenheid tot onderlinge dialoog.
Toegang gratis, maar vrijwillige bijdrage in de kosten wordt zeer op prijs gesteld

Kan je feiten en meningen onderscheiden?

Zijn feiten objectief?

Zijn meningen subjectief?

OVER FEITEN EN MENINGEN

We zijn allemaal vertrouwd met het onderscheid tussen feiten en meningen. We vinden het belangrijk dat onderscheid te maken en zijn verontwaardigd als mensen de feiten niet serieus nemen, van ‘alternative facts’ spreken, of feiten manipuleren. ‘Fake news’ of desinformatie zijn tegenwoordig aan de orde van de dag en lijken terug te gaan op gebrek aan respect voor dat belangrijke onderscheid tussen feiten en meningen.

En toch is dat onderscheid volgens mij niet zo evident als het wel lijkt. In de lezing zal het op twee manieren worden bekritiseerd. Ten eerste zullen we het onderscheid logisch moeten verfijnen. Zijn feiten en meningen wel voldoende van een zelfde niveau om met elkaar vergeleken te kunnen worden? Ten tweede zal daardoor ook de evaluatie die erin geïmpliceerd ligt moeten worden bijgesteld. Want doorgaans menen we dat de feiten het belangrijkst zijn; respect voor het onderscheid betekent doorgaans: respect voor de feiten. Klopt die evaluatie?

Hier zal een ander onderscheid van belang blijken, een dat we doorgaans onmiddellijk met het onderscheid tussen feiten en meningen verbinden: feiten heten objectief te zijn, meningen subjectief. Daarom kunnen we – zo lijkt het – het alleen eens worden over de feiten, terwijl onze subjectieve meningen wel onvermijdelijk zullen blijven verschillen. Ik denk dat we moeten proberen ook over dat onderscheid van subjectief en objectief opnieuw na te denken om uit de impasse te raken. Aan het eind zal duidelijk worden wat Aristoteles bedoelt als hij zegt dat mensen wezenlijk politieke wezens zijn, omdat ze – anders dan dieren – betekenis-wezens zijn. En misschien kan dat een verhelderend licht werpen op de discussies over ‘nepnieuws’.

Professor Paul van Tongeren (Deventer, 26 augustus1950) is een Nederlands filosoof en theoloog gespecialiseerd in ethiek. Van 1986 tot 1991 was hij te Leiden vanwege de Radboudstichting bijzonder hoogleraar in de wijsbegeerte in relatie tot de katholieke levensbeschouwing. In 1990 aanvaardde hij het ambt van hoogleraar in de wijsgerige ethiek en de wijsbegeerte in verband met het recht aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. Op 11 december 2015 hield hij in de St. Stevenskerk te Nijmegen zijn afscheidsrede.

http://www.paulvantongeren.nl/Paul_van_Tongeren/Home.html